10 điều bạn nên biết về AI trong báo chí

Bài viết gốc thuộc về Mattia Peretti

Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện được áp dụng vào rất nhiều ngành khác nhau nhưng theo Mattia Peretti cho rằng đôi khi nó không được sử dụng một cách có trách nhiệm, dẫn đến những hậu quả tai hại.

Mattia Peretti

Đôi lời của biên tập viên: Mattia Peretti quản lý của JournalismAI — một dự án nghiên cứu và đào tạo tại Polis, cơ quan tư vấn báo chí quốc tế của Học viện Kinh tế và Chính trị London — giúp các cơ quan tin tức, báo chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) một cách có trách nhiệm hơn. Tại một hội nghị đổi mới của Media Party ở Buenos Aires, anh ấy đã chia sẻ 10 điểm quan trọng mà các nhà báo nên biết về AI trong báo chí — chẳng hạn như cách nó có thể giúp các cơ quan tin tức, báo chí, tại sao anh ấy nghĩ chúng ta nên ngừng gọi nó là AI và sự cần thiết phải chịu trách nhiệm về con người và hệ thống đằng sau nó khi nó được sử dụng một cách vô trách nhiệm.

Dưới đây là 10 điều bạn nên biết về AI trong báo chí:

1.AI không như bạn nghĩ

Trước hết: AI có lẽ không như bạn nghĩ. Chúng ta đã bị khoa học viễn tưởng thao túng để hình thành trong não mình những hình ảnh về người máy và những tương lai đen tối, nơi chúng chiến đấu với chúng ta để giành quyền kiểm soát vũ trụ. Nhưng “AI” mà chúng ta đang nói đến trong bối cảnh báo chí giống với một bảng tính hơn là bất kỳ loại robot nào.
Với “AI”, chúng tôi đề cập đến “một tập hợp các ý tưởng, công nghệ và kỹ thuật liên quan đến khả năng của hệ thống máy tính để thực hiện các nhiệm vụ thường yêu cầu trí thông minh của con người”.
Có một sự khác biệt quan trọng mà bạn nên ghi nhớ: Trí tuệ nhân tạo hiện đang tồn tại là Trí tuệ nhân tạo hẹp ( Artificial Narrow Intelligence).. Các chương trình máy tính có thể thực hiện một nhiệm vụ cực kỳ tốt, thậm chí còn tốt hơn chúng ta. Trí tuệ nhân tạo được mô tả trong khoa học viễn tưởng là Trí thông minh nhân tạo tổng hợp, và đó không gì khác hơn là một ý tưởng. Thêm chút hy vọng. Có ý tưởng cho rằng máy móc có thể được tạo ra để suy nghĩ và hoạt động như tâm trí con người.

Nói chung, tôi có thể đi xa hơn khi nói rằng sẽ tốt hơn nếu tất cả chúng ta ngừng gọi nó là AI vì những quan niệm sai lầm mà hai chữ cái này tạo ra khi chúng kết hợp với nhau. Bất cứ khi nào bạn đọc “AI” — hoặc bạn đang viết “AI” trong các bài báo của mình nếu bạn là một nhà báo — hãy dừng lại một giây để nghĩ xem từ nào khác có thể thay thế nó trong câu đó. Có thể đó là một thuật toán, hoặc tự động hóa, hoặc một chương trình máy tính. Bài tập thay thế nhỏ đó sẽ giúp ích cho sự hiểu biết của bạn và độc giả của bạn nữa.
Và nó không chỉ là về lời nói. AI với tư cách là một lĩnh vực cũng bị xuyên tạc sâu sắc trong hình ảnh. Bởi vì nếu bạn gõ “trí tuệ nhân tạo” vào công cụ tìm kiếm của mình, bạn sẽ nhận được kết quả như sau:

Robot hình người, bộ não phát sáng, cánh tay robot dang rộng và đôi khi là Kẻ hủy diệt. Những hình ảnh này thúc đẩy những quan niệm sai lầm về AI và đặt ra những kỳ vọng không thực tế về khả năng của nó.

2. AI không đánh cắp công việc của bạn

AI không ăn cắp công việc của bạn. Hãy đọc to điều này: “AI không ăn cắp công việc của tôi.” Hãy để điều đó in sâu trong bạn.

Sự thật là trí tuệ nhân tạo gần như không đủ thông minh để thay thế bạn. Nó có thể lấy đi một số nhiệm vụ mà chúng ta thường làm. Nhưng chính chúng ta mới là người quyết định những nhiệm vụ đó là gì, dựa trên những công cụ mà chúng tôi quyết định xây dựng với AI.
Không phải ngẫu nhiên mà trong bối cảnh báo chí, AI hiện hầu như chỉ thực hiện các tác vụ nhàm chán và lặp đi lặp lại mà dù sao thì chúng ta cũng không thực sự thích làm. Những việc như chép lại các cuộc phỏng vấn, sàng lọc hàng trăm tài liệu bị rò rỉ, lọc ý kiến bình luận của người đọc, viết cùng một câu chuyện về thu nhập tài chính của công ty, cho hàng trăm công ty, ba tháng một lần. Không ai vào nghề báo vì họ mong muốn được làm đi làm lại những công việc đó.
AI có thể làm nhiều việc có thể hỗ trợ công việc của bạn và giống như bất kỳ công nghệ mới nào, nó đang thay đổi vai trò của tòa soạn. Nhưng sau tất cả, nó phụ thuộc vào chúng ta. Chúng ta quyết định yêu cầu AI làm gì. Bản thân nó không có tham vọng, cũng như khả năng cướp đi công việc của chúng ta.

3. Bạn Có Thể Không Cần AI

Thành thật mà nói, thường thì ta không nhất thiết cần AI. Bởi vì bạn có thể giải quyết vấn đề hoặc đạt được mục tiêu của mình bằng các công cụ khác dễ sử dụng hơn, ít tốn kém hơn và an toàn hơn.
Đừng quá tin tưởng vào các tiêu đề hoa mỹ nói với bạn rằng AI sẽ cách mạng hóa báo chí hoặc thậm chí “giải cứu báo chí”, bởi vì điều đó là không thể.
Bạn muốn sử dụng AI? Trước hết hãy nghĩ xem bạn muốn dùng nó cho việc gì.

4. Bạn Cần Một Chiến Lược

Bây giờ, giả sử bạn đã bạn đã phân tích trường hợp bạn muốn sử dụng AI, hiểu những gì AI có thể và không thể làm, và bạn đi đến kết luận rằng việc sử dụng AI thực sự có thể giúp ích cho bạn. Chưa phải lúc để ăn mừng vì tôi phải cảnh báo bạn: Việc triển khai AI có thể rất khó khăn. Bạn cần phải suy nghĩ một cách chiến lược.
Đôi khi chúng ta nói về việc “triển khai AI” như thể đó là một quy trình đơn lẻ. Nhưng thực tế là tùy thuộc vào trường hợp sử dụng của bạn và loại công nghệ (AI là một thuật ngữ chung với nhiều trường con), quy trình đó có thể hoàn toàn khác với quy trình bạn đã trải qua trong một trường hợp sử dụng khác.
Sử dụng mô hình Machine Learning để lọc nhận xét bạn nhận được từ người đọc, chẳng hạn như tự hạn chế những nhận xét có khả năng gây hại, yêu cầu một quy trình hoàn toàn khác so với tối ưu hóa tường phí của mình để tối đa hóa cơ hội biến một người đọc lẻ tẻ thành người đăng ký trả tiền .
Hiểu trường hợp sử dụng của bạn và thiết kế một chiến lược triển khai cụ thể cho trường hợp sử dụng của bạn cũng như các điểm mạnh và điểm yếu của tổ chức.

5. Công cụ: Mua, tự xây dựng hoặc…

“Sử dụng trí tuệ nhân tạo” có nghĩa là sử dụng một số công cụ công nghệ có thể hỗ trợ công việc của bạn với tư cách là nhà báo. Vì vậy, câu hỏi là, bạn lấy những công cụ đó ở đâu?
Cuộc tranh luận trong ngành chủ yếu xoay quanh vấn đề nan giải là nên mua hay tự xây dựng: Bạn sẽ tự xây dựng các công cụ AI để phục vụ mục đích cụ thể của mình hay thay vào đó, bạn mua các công cụ hiện có và điều chỉnh chúng theo nhu cầu của mình? Đó là một lựa chọn khó khăn và không phải lựa chọn này đúng còn lựa chọn kia sai.
Nổi tiếng là hai hãng thông tấn quốc tế đi đầu trong đổi mới AI đã thực hiện theo các cách tiếp cận khác nhau: Reuters tự xây dựng hầu hết các công cụ AI của mình, trong khi AP mua các công cụ bằng cách làm việc với các công ty khởi nghiệp và nhà cung cấp trên thị trường mở.

Lập một danh sách đầy đủ những ưu và nhược điểm có thể sẽ mất rất nhiều thời gian, nhưng điều tôi muốn bạn hiểu là, một lần nữa, bạn phải tìm ra con đường của riêng mình. Bạn phải xem xét những gì bạn đang cố gắng thực hiện, đánh giá chi phí của cả hai lựa chọn, xem xét cẩn thận những kỹ năng tổ chức của bạn đã có hoặc những kỹ năng bạn có thể dễ dàng đạt được và vạch ra con đường phù hợp với bạn.
Tin tốt là bạn không đơn độc. Nếu bạn quyết định xây dựng, có khả năng là đã có những người khác trong ngành đã đi qua con đường đó và bạn có thể học hỏi. Và nếu bạn quyết định mua các công cụ hiện có, thì có rất nhiều công cụ hiện có và không phải tất cả chúng đều đắt như bạn nghĩ.

Nhưng bật mí là mua hoặc tự xây dựng đều không phải là giải pháp tối ưu.

Có một lộ trình thứ ba, đó là hợp tác. Với các công ty khởi nghiệp hoặc phòng thí nghiệm học thuật có thể có các kỹ năng bạn cần, có thể đã thực hiện rất nhiều nghiên cứu hữu ích và có thể sẵn sàng hợp tác với bạn để áp dụng các kiến thức lý thuyết của họ vào trường hợp sử dụng thực tế.

“Báo chí là một ngành nhỏ so với nhiều ngành khác tiên tiến hơn trong việc sử dụng AI.”
Mattia Peretti
JournalismAI

Một cách hay để bắt đầu hành trình này là xem qua JournalismAI Starter Pack, một nguồn tương tác cho phép bạn khám phá những gì AI có thể làm cho hoạt động báo chí của bạn.

6. Unicorns Exist (Kỳ lân tồn tại)

Gọi là hai điểm nhưng đều nói về tài năng.
Một trong những thách thức lớn nhất đối với các tổ chức báo chí, tin tức đang tham gia vào AI là tìm kiếm hoặc có được các kỹ năng về kỹ thuật mà họ cần để thực hiện các dự án liên quan đến AI. Điều này thật khó bởi vì, hãy đối mặt với nó, báo chí là một ngành nhỏ so với nhiều ngành khác tiên tiến hơn trong việc sử dụng AI. Và cũng không có nhiều tiền để ném vào các nhà khoa học và kỹ sư máy tính.
Tuy nhiên, báo chí có những thứ mà không phải ngành nào cũng có được. Là một ngành công nghiệp định hướng sứ mệnh, nơi công việc được thực hiện không chỉ vì lợi nhuận mà còn vì sự cải thiện của xã hội. Điều này quan trọng với mọi người. Không phải cho tất cả, nhưng cho nhiều người.
Hãy tận dụng sứ mệnh của mình. Bạn sẽ không thuyết phục được những chuyên gia kỹ thuật làm việc cho mình bằng cách trả giá cao hơn các công ty trong các ngành khác hay bằng cách cung cấp các đặc quyền khác. Nhiệm vụ của bạn là những gì bạn cho họ thấy những gì bạn mang lại cho xã hội. Tập trung vào việc thu hút những người muốn có một công việc mang lại cho họ mục đích chứ không chỉ là lợi nhuận.
Phần thứ hai của điểm này ở đây là bạn bằng cấp liên quan đến “AI” để làm việc trong các dự án AI. Thông qua các chương trình học bổng và các sáng kiến hợp tác, tôi biết được rằng điều mà các dự án AI cần hơn bất cứ thứ gì là các nhóm liên ngành. Mọi người từ các bộ phận biên tập, sản phẩm và kỹ thuật làm việc cùng nhau để tạo ra các dự án AI tốt nhất.
Và bạn cũng có thể trở thành một phần trong đó. Có rất nhiều khóa học trực tuyến miễn phí — một số khóa học kỹ thuật hơn, một số khác mang tính chiến lược hơn — mà bạn có thể tham gia để tìm hiểu thêm về AI, có thể học cách viết code nếu đó là điều bạn mong muốn và xây dựng kỹ năng của mình. Bạn có thể là thành viên của nhóm liên ngành làm việc trong dự án AI tiếp theo trong tổ chức của mình.

7. Hợp tác là điều cần thiết

Các nhóm liên ngành mà chúng tôi vừa đề cập là một hình thức cộng tác mà các dự án AI của bạn có thể hưởng lợi từ đó. Tương tự đối với ý tưởng hợp tác với các công ty khởi nghiệp hoặc phòng thí nghiệm học thuật để giúp các dự án của bạn đi vào cuộc sống. Và nhiều hơn thế nữa.
Ai đó trong một tổ chức báo chí, tin cũng khác cũng đang đối mặt với những thách thức tương tự như bạn và có thể đang cố gắng xây dựng như những gì mà bạn đang làm. Có thể họ là đối thủ cạnh tranh trực tiếp của bạn hoặc có thể họ ở bên kia địa cầu, điều đó không quan trọng. Khi nói đến AI, cộng tác là tài sản lớn nhất của bạn.

8. Bạn cần một không gian để thử nghiệm

“Có quá nhiều tiến bộ trong các mô hình này và nó đang diễn ra nhanh đến mức khó có thể theo kịp.” Đó là những gì một chuyên gia chia sẻ. Và họ đã đúng, mọi thứ thay đổi rất nhanh trong lĩnh vực AI.
Các công cụ mới dường như được sinh ra mỗi ngày, các bài báo khoa học mới được xuất bản hàng ngày. Cố gắng theo kịp mọi thứ chỉ là không thể. Nhưng đó cũng không phải là tham vọng của bạn. Hãy luôn đón nhận những diễn biến thú vị nhưng cũng hãy hoài nghi về những gì bạn nghe được và học cách nhận ra những gì bạn thực sự nên chú ý. Bạn không cần phải kiểm tra mọi công cụ đã phát hành.

“AI đang ngày càng hiện diện nhiều hơn trong mọi thành phần của xã hội. Và thường thì nó không được sử dụng một cách có trách nhiệm, dẫn đến những hậu quả tai hại đối với một số bộ phận nhất định. Thế giới cần các nhà báo đưa tin về AI và buộc các hệ thống này cũng như những người đứng sau chúng phải chịu trách nhiệm.”
Mattia Peretti
JournalismAI

Bạn cần thiết kế một chiến lược linh hoạt và thích ứng để điều hướng một lĩnh vực phát triển nhanh như vậy. Bước đầu tiên là xây dựng một không gian thử nghiệm trong tổ chức của bạn hoặc tham gia các cơ hội bên ngoài, nơi bạn có thể thử nghiệm AI một cách an toàn mà không phải chịu áp lực. Đội ngũ AI của bạn hoặc những chuyên gia AI của bạn phải được cung cấp một không gian an toàn và thời gian để thất bại và học hỏi từ thất bại.

9. Hiểu AI để báo cáo về nó

AI đang ngày càng hiện diện nhiều hơn trong mọi thành phần của xã hội. Và thường thì nó không được sử dụng một cách có trách nhiệm, dẫn đến những hậu quả tai hại đối với một số bộ phận dân cư nhất định. Thế giới cần các nhà báo đưa tin về AI và buộc các hệ thống này cũng như những người đứng sau chúng phải chịu trách nhiệm.
Ngày càng có nhiều nhà báo thực hiện công việc tuyệt vời về trách nhiệm giải trình theo thuật toán và các sáng kiến như AI Accountability Network (trách nghiệm giải trình mạng trí tuệ nhân tạo) của Pulitzer Center đang cho phép nhiều phóng viên xây dựng kỹ năng của họ cho mục đích quan trọng này.
Điều này có thể được thực hiện tốt nhất khi bạn hiểu cách AI hoạt động thông qua trải nghiệm trực tiếp. Những đội ngũ như AI và Phòng thí nghiệm tự động hóa của Bavarian Radio ở Đức đang định vị mình là người dẫn đầu trong lĩnh vực này vì họ đủ thông minh để nhận ra điều này, tạo ra một đội ngũ, một phòng thí nghiệm chuyên dụng, chịu trách nhiệm cho cả việc sử dụng AI để phát triển sản phẩm và cho thuật toán báo cáo trách nhiệm giải trình.
Bạn có thể báo cáo về AI tốt hơn nhiều nếu bạn biết cách sử dụng nó — và bạn sẽ có trách nhiệm hơn nhiều trong việc sử dụng nó nếu bạn hiểu những rủi ro và hậu quả tiềm ẩn.

10. Cơ hội chuyển đổi
Chúng ta có cơ hội chuyển đổi. Không nhắc đến các ví dụ về tự động hóa đã liệt kê trước đó, mặc dù ta biết hiệu quả mà chúng mang lại.
Tôi đang đề cập đến cơ hội sử dụng AI để thu thập thông tin chi tiết mà chúng ta cần để cải thiện hoạt động báo chí của mình. Những ý tưởng sáng tạo và đầy cảm hứng để sử dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo nhằm hiểu rõ hơn về những gì chúng ta sản xuất cũng như cách chúng ta thực hiện.
Từ việc sử dụng AI để hiểu, xác định và giảm thiểu những thành kiến hiện có trong cơ quan báo chí, đến một dự án trong chương trình học bổng nhằm mục đích sử dụng các công cụ NLP (Xử lý ngôn ngữ tự nhiên) để phân tích nội dung của một ấn phẩm và phát hiện các chủ đề chưa được báo cáo đầy đủ để làm rõ phạm vi đưa tin. Và thậm chí suy nghĩ lại về sản phẩm báo chí cốt lõi, phân hóa bài viết để tạo ra các định dạng kể chuyện sáng tạo tập trung hơn vào nhu cầu của người dùng hiện đại.

Đây là những cơ hội sử dụng công nghệ để chuyển đổi hoạt động báo chí của chúng ta thành một thứ gì đó đa dạng, toàn diện và có trách nhiệm hơn. Đó là lý do tại sao tôi hào hứng với AI. Bởi vì mặc dù nó giúp các nhà báo tiết kiệm thời gian và giúp công việc của họ hiệu quả hơn, nhưng nó cũng giúp giải phóng thời gian để sử dụng các kỹ năng, cảm xúc thực sự tạo nên con người chúng ta, như sự đồng cảm và sáng tạo.
Nói chung, khi tiếp cận công nghệ AI hãy lưu ý: Đừng quá tin tưởng, hiểu những hạn chế của công nghệ và rủi ro của nó, đồng thời cẩn thận và có trách nhiệm khi bạn quyết định sử dụng nó. Nhưng trong khi bạn làm tất cả những điều đó, hãy cho phép bản thân hào hứng với những cơ hội mà nó mở ra.